zapamiętaj mnie
Jesteś niezalogowany, załóż konto jeśli go nie posiadasz, lub przypomnij hasło

Informed - Internetowa Informacja Medyczna

Wyszukiwarka artykułów:

Uzależnienie od alkoholu - kryteria rozpoznania, etiologia 04-10-2018

EPIDEMIOLOGIA
     Szacuje się, że w Polsce jest ok. 600-800 tys. osób uzależnionych od alkoholu, tyle samo jest pijących w sposób szkodliwy. Nieznana liczba osób pije ryzykownie.

KRYTERIA ROZPOZNAWANIA UZALEŻNIENIA OD ALKOHOLU
Picie ryzykowne
     Picie ryzykowne nie jest jednostką chorobową. Uważane jest za kategorię identyfikującą osoby, których sposób i ilość picia może stać się przyczyną wystąpienia poważnych problemów medycznych lub/i społecznych.
     W definicji jakościowej picie ryzykowne jest potencjalnie związane z powstawaniem szkód zdrowotnych, np. prowadzenie samochodu, praca na wysokości, obsługiwanie urządzeń mechanicznych pod wpływem alkoholu.
     W definicji ilościowej – ze spożywaniem ponad jednej do dwóch (kobiety) lub trzech do czterech (mężczyźni) porcji zawierających 10 g alkoholu dziennie (jedna porcja to 25 ml kieliszek wódki lub innego destylowanego alkoholu, jedna 100 ml lampka wina, 0,33 l butelka lub puszka piwa).
Spośród osób pijących ryzykownie rekrutuje się znaczna część osób pijących szkodliwie i uzależnionych.

Picie szkodliwe
     Picie szkodliwe (bliskoznaczne z amerykańskim terminem: nadużywanie alkoholu) jest odrębną kategorią diagnostyczną (F10.1). Picie szkodliwe powoduje powstawanie zaburzeń somatycznych (np. alkoholowa marskość wątroby) lub psychicznych (np. depresja alkoholowa), dotyczy osób nieuzależnionych od alkoholu.
• Kryteria diagnostyczne picia szkodliwego:
- pewność, że picie alkoholu jest odpowiedzialne albo znacząco współodpowiedzialne za szkody somatyczne lub psychiczne, w tym za upośledzony krytycyzm, albo zaburzone zachowanie, które może prowadzić do niesprawności, albo mieć negatywny wpływ na stosunki międzyludzkie,
- rodzaj szkody powinien być jasno zdefiniowany w kategoriach medycznych lub psychologicznych,
- nieprawidłowy wzorzec picia powinien występować przynajmniej przez miesiąc w roku,
- nie spełnianie kryteriów innych zaburzeń psychicznych lub zaburzeń zachowania związanych z przyjmowaniem innych substancji psychoaktywnych.

Uzależnienie od alkoholu
     Uzależnienie od alkoholu to zespół objawów somatycznych, behawioralnych i poznawczych, w których zdobywanie i picie alkoholu zaczyna dominować nad innymi ważnymi dotychczas aktywnościami życiowymi.
     Według ICD-10 zespołem zależności określa się kompleks zjawisk fizjologicznych, behawioralnych i poznawczych, wśród których przyjmowanie substancji dominuje nad innymi zachowaniami, które miały dla pacjenta poprzednio większą wartość. Głównym objawem zespołu uzależnienia jest silne lub przemożne pragnienie przyjmowania substancji. Przyjęcie substancji uzależniającej nawet po długim okresie abstynencji może wyzwalać zjawisko gwałtownego nawrotu innych objawów zespołu.
     Na ostateczne rozpoznanie uzależnienia pozwala identyfikacja trzech lub więcej następujących cech lub objawów, występujących łącznie przez pewien okres czasu w ciągu ostatniego roku:
· silne pragnienie przyjmowania substancji lub poczucie przymusu jej przyjmowania
· trudności kontrolowania zachowania związanego z przyjmowaniem substancji, jego rozpoczęcia, zakończenia lub ilości
· fizjologiczne objawy odstawienia (...) występujące po przerwaniu lub zmniejszeniu ilości przyjmowanej substancji w postaci charakterystycznego dla danej substancji zespołu abstynencyjnego, albo używanie tej samej lub podobnie działającej substancji w celu zmniejszenia nasilenia bądź uniknięcia objawów abstynencyjnych
· stwierdzenie tolerancji, mianowicie w celu wywołania skutków powodowanych poprzednio przez dawki mniejsze, potrzebne są dawki coraz większe (...)
· z powodu przyjmowania substancji - narastające zaniedbywanie alternatywnych źródeł przyjemności lub zainteresowań, zwiększona ilość czasu poświęcanego na zdobywanie lub przyjmowanie substancji, albo na odwracanie następstw jej działania
· przyjmowanie substancji mimo wyraźnych dowodów takich jawnie szkodliwych następstw(...).

ETIOLOGIA
     Uważa się, że uzależnienie jest zespołem etiologicznie różnorodnym, wywoływanym przez złożone wzajemne oddziaływanie czynników genetycznych (40–50%) i środowiskowych (50–60%). Doświadczenia na zwierzętach wskazują, że elementy zespołu uzależnienia (alkoholowego), tj. preferencję środka, wrażliwość, tolerancję lub abstynencję, można podzielić na genetyczne, psychologiczne i społeczne.


Czynniki genetyczne
     Na podstawie wyników klinicznych poszukiwano związków fenotyp-genotyp w celu tworzenia bardziej homogennych podgrup uzależnionych, tj.:
• rodzinnego obciążenia uzależnieniem,
• głębokości uzależnienia, przejawiającej się fizykalnie powikłanym zespołem abstynencyjnym (majaczenie drżenne, napady drgawek alkoholowych),
• wczesnego początku choroby (utrata kontroli używania <26. roku życia),
• towarzyszącej osobowości patologicznej typu dyssocjalnego (F60.20).

     Z tego nurtu wywodzą się badania skoncentrowane na poszukiwaniu endofenotypu uzależnienia, a więc prostszych składowych – psychopatologicznej i genetycznej, związanych z markerami – elektrofizjologicznym (np. potencjały P300), endokrynologicznym, smakowym i poznawczym. Endofenotyp ten dziedziczyłby się znamiennie częściej u osób z rodzin dotkniętych uzależnieniem, nawet jeśli fenotypowo to uzależnienie by się nie ujawniało.
Sugerujecie, że istotne znaczenie mogą odgrywać znamienne miejsca w chromosomach 1, 2, 4, 7, 11, w pobliżu miejsca (loci) dla kolejnych genów kandydujących (poza przebadanymi już i potwierdzonymi asocjacjami polimorfizmów genów receptorów amin katecholaminowych, ich transporterów, genów dla receptorów aminokwasów pobudzających i genów receptorów ośrodkowego systemu hamującego – układu GABA-ergicznego):
• chromosom 1 zawiera geny dla kanałów chlorkowych i potasowych, adenozyno-3’5’-monofosfatazy, białka wiążącego γ-5-guaninę, białka dla kinazy proteinowej C typu 2;
• chromosom 2 – geny dla kinazy białkowej ε, białka wiążącego acetylo-CoA;
• chromosom 4 – gen dla receptora GABA-A podjednostki β1; wykazano również działanie protekcyjne znajdujące się w chromosomie 4 loci, gdzie znajdują się geny dla dehydrogenazy alkoholowej i aldehydowej, których warianty polimorficzne warunkują syntezę enzymów słabo metabolizujących aldehyd, w skutek czego działają awersyjnie;
• chromosom 7 – geny dla neuropeptydu Y, cyklazy adenylowej I, syntaksyny 1A, receptora glutaminergicznego GRM3, receptora cholinergicznego CHRM2;
• chromosom 11 – geny dla hydroksylazy tyrozyny i receptora dopaminergicznego DRD4.
     

Oczywiście, odpowiedź na substancje psychoaktywne nie podlega zasadzie wszystko albo nic. W badanej populacji większość wykazuje średnią odpowiedź, podczas gdy pojedyncze osobniki
odpowiedź ekstremalnie wysoką lub niską. Świadczy to o tym, że odpowiedzi na alkohol są cechą ilościową, a nie jakościową, w której uczestniczy wiele genów.
     

Badania rodzinne (bliźniąt, rodzeństwa naturalnego i dzieci adoptowanych) również pozwalają przypuszczać, że czynniki genetyczne mogą odgrywać pewną rolę w powstawaniu uzależnienia od alkoholu. Już w latach czterdziestych usiłowano wyodrębnić tzw. alkoholizm rodzinny, który rozpoznawano u osób posiadających krewnych nadużywających alkoholu. Nie ulega wątpliwości, że dziedziczeniu podlega biologiczne (biochemiczne) podłoże, na którym może rozwinąć się uzależnienie. Możliwe jest odziedziczenie pewnych predyspozycji do uzależnienia. Jednocześnie można spotkać badania, z których wynika, że u ok. 60 % osób uzależnionych od substancji chemicznych, nie znaleziono w rodzinie przypadków uzależnienia.
     

Różne reakcje na alkohol wynikają z biochemicznej odmienności organizmów i wiążą się m. in. ze zróżnicowaniem uczestniczących w spalaniu alkoholu enzymów dehydrogenazy aldehydowej (ALDH). U osób posiadających enzymy ALDH o słabych możliwościach rozkładania, aldehyd nie jest metabolizowany w stopniu wystarczającym. Będąc w nadmiarze łączy się on z obecnymi w organizmie aminami biogennymi i powstają alkaloidy wywierające silne działanie na czynność ośrodkowego układu nerwowego. Nowo powstałe związki (pochodne tetrahydroizochinoliny - TIQ i tetrahydrobetakarboliny - THBC oraz salsolinol - SAL) odgrywają prawdopodobnie ważną rolę w powstawaniu uzależnienia od alkoholu. Poprzez swoje działanie wyzwalają potrzebę picia alkoholu, który zmienia samopoczucie.

Czynniki psychologiczne
     Teorie behawioralne tłumaczą występowanie alkoholizmu:
· koncepcją warunkowania instrumentalnego, gdzie wzmocnienia pozytywne, to przyjemne skutki picia alkoholu, kontynuowane mimo świadomości niekorzystnych następstw. Natomiast wzmocnieniami negatywnymi są przykre konsekwencje wynikające z zespołu abstynencyjnego, co ponownie skłania do picia.
· Modelowaniem – wzorce picia alkoholu wynikają z obserwacji rodziny i krewnych i są przenoszone na kolejne pokolenia.
· Współwystępowaniem zaburzeń psychicznych, osobowości oraz zaburzeń nastroju.

Czynniki społeczne
     Rozpowszechnienie się określonego wzorca spożycia alkoholu w danym środowisku a także przekonań na temat jego wpływu na samopoczucie, funkcjonowania oraz sprawność szeroko pojmowaną (fizyczna, seksualna, umysłowa).
Istotna jest tu również dostępność alkoholu, jego cena a także grupa społeczna z jakiej się pochodzi.



Dr med. Donata Kurpas


PIŚMIENNICTWO
1. Anonimowi Alkoholicy, Warszawa, Wyd. Fundacja Biuro Służby Krajowej Anonimowych Alkoholików w Polsce, 1999.
2. Cameron A. Psychiatria. Urban&Partner, Wrocław2005
3. Habrat B. Szkody zdrowotne spowodowane alkoholem. Springer PWN, Warszawa 1996.
4. Habrat B.Osoby z problemami alkoholowymi – rozpoznawanie i postępowanie. Przew Lek 2000, 3, 86-91.
5. Habrat B. Postępy farmakoterapii uzależnienia od tytoniu, alkoholu i opioidów. Terapia 2006, 12 (187), 13-18
6. Kapler L. Granice terapii uzależnienia i psychoterapii. Dostęp: 10.04.09, URL: http://www.psychologia.edu.pl/index.php?dz=strony&op=spis&id=2403
7. Klasyfikacja zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania w ICD-10, Opisy kliniczne i wskazówki diagnostyczne. Uniwersyteckie Wydawnictwo Medyczne "Vesalius" Instytut Psychiatrii i Neurologii, Kraków-Warszawa 2000.
8. Mellibruda J. Psychologiczna koncepcja mechanizmów uzależnienia. Dostęp: 10.04.09, URL: http://www.ipz.edu.pl/index.php?dz=czytelnia&op=opis&id=29
9. Przegląd kierunków działania Al-Anon i Al-ateen, Poznań, Wyd. Stowarzyszenie Grup Rodzinnych Al-Anon, 2002.
10. Samochowiec J. Czynniki genetyczne w uzależnieniu alkoholowym. Neuropsychiatria i Neuropsychologia 2007; 2, 2: 54–56
11. Święcki A. Historia i klasyczne ujęcie alkoholizmu. Dostęp: 10.04.09, URL:http://www.psychologia.edu.pl/index.php?dz=czytelnia&op=opis&id=126
12. Święcki A. Formy pomocy osobom uzależnionym od alkoholu. Dostęp: 10.04.09, URL:http://www.psychologia.net.pl/artykul.php?level=4
13. Włodawiec B. Koncepcja psychologicznych mechanizmów uzależnienia Jerzego Mellibrudy, Dostęp: 10.04.09, URL: http://www.psychologia.net.pl/artykul.php?level=342


Adres do korespondencji
Dr med. Donata Kurpas
Tel. 0606 323 449
e-mail: dkurpas@hotmail.com

Komentarze

dodał: ~MirosławChmiel | 2019-01-25 14:28:04

Uzależnienia zdecydowanie nie można lekceważyć, szczególnie niebezpieczne jest uzależnienie od alkoholu, ponieważ w pierwszej fazie nie jest ono łatwo wykrywalne. Czasami o jedno piwko za dużo, może przerodzić się w poważny problem. Ja sam korzystam z promocji z prywatnego ośrodka leczenia uzależnień terapiamanawa.pl

dodał: ~MareczekMakowski | 2019-01-07 20:27:25

Świetny artykuł, uzależnienie od alkoholu może być bardzo niebezpieczne, warto również sprawdzić jaki alkohol na wesele wybrać, żeby się nie upić na zaplanuj-slub.pl