zapamiętaj mnie
Jesteś niezalogowany, załóż konto jeśli go nie posiadasz, lub przypomnij hasło

Informed - Internetowa Informacja Medyczna

Alternative content

Wyszukiwarka artykułów:

BEZSENNOŚĆ14-08-2019

     Bezsenność jest najczęściej występującym zaburzeniem snu. Obok bólu czy uczucia zmęczenia należy do najczęściej odczuwanych przez nas dolegliwości.


     W przybliżeniu jedna trzecia czasu w życiu jest normalnie poświęcona na sen, podczas którego dokonuje się regeneracja fizyczna i psychiczna. Każdy może od czasu do czasu źle spać w nocy, budząc się z uczuciem niedostatecznego odpoczynku lub nawet znużenia. Dla większości osób problem ten jednak jest tylko przejściowy, a deficyt snu jest szybko uzupełniany w trakcie następnych nocy, ale około połowa ludzi na świecie cierpi z powodu bezsenności lub jest nią zagrożona. W Polsce problem ten dotyczy blisko jednej trzeciej społeczeństwa i stale narasta.


      Kiedy więc możemy mówić o bezsenności? Według definicji WHO bezsenność to subiektywna dolegliwość polegająca na zbyt krótkim lub nie pokrzepiającym śnie, która utrudnia funkcjonowanie w ciągu dnia. Wbrew powszechnej opinii bezsenność trwająca dłużej niż 3 tygodnie jest chorobą. Chorobą, która nieleczona prowadzi do poważnych zaburzeń. Przy długotrwałej bezsenności zwiększa się ryzyko rozwoju wielu schorzeń układu krążenia, oddechowego, pokarmowego, moczowego i mięśniowo-szkieletowego. U tych chorych często notuje się także znaczne zmniejszenie odporności. Psychiczne konsekwencje choroby to między innymi drażliwość, zaburzenia nastroju i funkcji poznawczych. U osób cierpiących na bezsenność częściej występują również psychozy i zaburzenia lękowe, a ryzyko rozwoju depresji jest aż cztery razy wyższe niż u osób bez zaburzeń snu. Choroba w znacznym stopniu wpływa też na ogólną jakość życia, kontakty zawodowe, rodzinne i towarzyskie.


      Bezsenność dotyka około jednej trzeciej wszystkich osób dorosłych Może pojawić się w każdym wieku i u osób w każdej kulturze, ale częściej występuje u ludzi starszych i u kobiet. Osoby w wieku podeszłym są obarczone większym ryzykiem bezsenności z dwóch powodów. Po pierwsze, wraz ze starzeniem się organizmu, znaczniej częściej zapadamy na różne schorzenia, których efektem mogą być zaburzenia snu. A po drugie wraz z wiekiem rytm okołodobowy ulega stłumieniu i/lub przesunięciu. Obrazem tych zmian jest wcześniejsze zasypianie i budzenie się wcześnie rano, oraz spłycony i przerywany sen. U kobiet na przebieg i jakoś snu mają wpływ wahania poziomu hormonów. W pewnych okresach życia kobiet bardzo często pojawiają się kłopoty ze snem- w czasie menstruacji, podczas ciąży, w okresie przekwitania. W pierwszych dniach cyklu (od 1 do 12 dnia) wysoki poziom estrogenów sprawia, że kobiety są bardziej narażone na gorszy wypoczynek (nakłada się na to dyskomfort związanym z samą miesiączką). Podobnie w zespole napięcia miesiączkowego, który przypada na 22-28 dzień cyklu, duże stężenie progesteronu może objawiać się trudnościami w zasypianiu, kłopotami z utrzymaniem snu, zbyt wczesnym wstawaniem oraz sennością w ciągu dnia.

     Przewlekła bezsenność często jest objawem ogólnym, tak jak ból czy gorączka. W każdym przypadku należy wiec poszukiwać przyczyn, które mogą leżeć u jej podłoża. Z tego powodu rozróżniamy bezsenność pierwotną i wtórną.
Bezsenność pierwotną rozpoznajemy w tych wszystkich przypadkach przewlekłej bezsenności, kiedy nie ma żadnych wyraźnych przyczyn, które by ją wywoływały. Stanowi ona mniej więcej 15-25% przypadków. Często zaczyna się już w dzieciństwie. Badania dowodzą, ze takie osoby stale znajdują się w stanie nadmiernego fizjologicznego pobudzenia (jak w trakcie walki lub ucieczki) i mają znacznie podwyższony poziom metabolizmu. Przyjmuje się, że u tych osób głównym problemem jest stan nadmiernego przewlekłego wzbudzenia, który odpowiada zarówno za złe funkcjonowanie w ciągu dnia, jak i za słaby sen w nocy.
Bezsenność wtórna może mieć wiele przyczyn. Mogą to być m.in.:
- choroby somatyczne. Prawie wszystkie stany chorobowe z towarzyszącym bólem, dusznością, ograniczeniem aktywności oraz wiele chorób neurologicznych, metabolicznych i hormonalnych może prowadzić do bezsenności.
- choroby psychiczne. Np. depresja, lęki, psychozy. Do tej pory nie wyjaśniono wzajemnej zależności przyczynowej między bezsennością a chorobą psychiczną. Z jednej strony bezsenność jest efektem problemów psychiatrycznych, a z drugiej udowodniono, że w miarę trwania bezsenności w istotny sposób zwiększa się ryzyko wystąpienia chorób psychicznych, zwłaszcza depresji, lęku, nadużywania leków.
- pierwotne zaburzenia snu. Należą tutaj m.in. zespół niespokojnych nóg, zaburzenia oddychania podczas snu, praca zmianowa.
- przyjmowane leki (paradoksalnie - także leków nasennych).


Bezsenność możemy klasyfikować także ze względu na jej postać (zaburzenia konkretnych zachowań w całej sekwencji zasypianie-sen-budzenie) i czas trwania.

W zależności od tego jak długo trwa bezsenność możemy wyróżnić trzy typy:
- bezsenność przygodną, która jest związana z konkretną sytuacją np. ze zdenerwowaniem, bólem, leczeniem innej choroby, żałobą, stresem, hałasem czy zmianą stref czasowych. To nie jest jeszcze zaburzenie. Jest ona traktowana jako normalna, typowa i łatwa do przewidzenia reakcja ludzkiego organizmu. Można jednoznacznie stwierdzić, że w bezsenności przygodnej wolno bez żadnych obaw brać leki nasenne. Kiedy np. wyjeżdżamy w podróż i jesteśmy podekscytowani, warto wieczorem wziąć jakiś krótko działający lek nasenny nowej generacji, dzięki czemu rano będziemy wyspani i zdolni do działania.

 - bezsenność okresową, trwającą od kilku nocy do maksimum 3-4 tygodni. Na ogół jest ona związana ze stresującymi wydarzeniami, ale ten rodzaj bezsenności szybko mija. W tych przypadkach można również brać leki nasenne.
 - bezsenność przewlekłą, trwającą kilka tygodni a nawet miesięcy lub lat. Wtedy stanowi już chorobę.

     Wśród osób cierpiących na ten typ bezsenności można wydzielić następujące grupy:
a) osoby, które po położeniu się do łóżka mają trudności z zaśnięciem;
b) osoby, które śpią płytko i niespokojnie, często budzą się w nocy, a po przebudzeniu przez wiele godzin nie mogą ponownie zasnąć;
c) osoby, które budzą się wcześnie rano i już nie mogą zasnąć;
d) osoby, które, pomimo prawidłowej długości snu, uskarżają się na złą jakość swojego snu (tzw. sen nieregenerujący)

 

      Bezsenność okresowa może przejść w bezsenność przewlekłą, jeśli nie potraktujemy jej właściwie. W przewlekłej bezsenności powszechnie występują pewne zachowania warunkowe, niezależnie od tego, jaka była początkowa przyczyna zaburzeń snu. U wielu osób właśnie te czynności warunkowe stają się głównym powodem utrwalania się bezsenności. Jeśli słaby sen jest reakcją na różne wydarzenia, które zwykle wywołują bezsenność- zdenerwowanie, żałoba- trwa zazwyczaj kilka nocy. Wówczas zaczynamy się martwić o każdą kolejną nieprzespaną noc i „zmuszamy się” do zaśnięcia. Ponieważ zazwyczaj taki wymuszony sen nie przychodzi, to im dłużej leżymy w łóżku, tym mocniej utrwala się związek łóżko w sypialni- brak snu. Szybko zaczynają pojawiać się rozmyślania i oczekiwania w stosunku do każdej kolejnej nocy- „mam nadzieję, że tym razem zasnę”, „mam nadzieję, że sytuacja się nie powtórzy”, czasem nawet „i tak nie usnę”. I w ten sposób każda kolejna nieprzespana noc wzmacnia bezsenność warunkową. Z tego właśnie powodu przewlekła bezsenność bez odpowiedniego leczenia nigdy nie ustąpi samoistnie. Leczenie takiej bezsenności jest bardziej skomplikowane i nie może opierać się tylko na lekach.Wśród leków zastosowanie mają dwie grupy leków nasennych. Największa jest grupa agonistów receptora benzodiazepinowego, a druga grupa to leki antydepresyjne. Ostatnio zwiększa się ich zużycie, są stosowane mimo braku objawów depresji.


Grupa agonistów receptora bezodiazepinowego jest najbardziej popularna. Należą do nich tradycyjne benzodwuazepiny oraz leki nasenne niebenzodwuazepinowe nowej generacji (zolpidem, zopiklon, zaleplon). Ich wadą jest uzależnienie. Te wszystkie leki działają na ten sam receptor, zatem różnica między nimi nie może być wielka. Wynika ona głównie z długości czasu półtrwania. Najkrócej działający lek ma okres półtrwania ok. godziny, a lek najdłużej działający ponad 100 godzin. Ważne jest dostosowanie leku do rodzaju bezsenności. Jeśli bowiem polega ona na trudności w zaśnięciu, można podać najkrócej działający lek. U osób z przewlekłą bezsennością zaleca się branie leku co kilka nocy, aby pacjent się nie uzależnił. Na przykład nie bierze leku nasennego w weekend. U osób starszych bardziej wskazane są leki o pośrednim okresie półtrwania. Jest taka zasada, że jeśli daje się lek, to aby uniknąć kumulacji dawek, aby uniknąć nadmiernego nasycenia lekami. Przejawia się ono przede wszystkim obniżeniem poziomu czuwania w ciągu dnia, zawrotami głowy, sennością, zmniejszeniem aktywności, obniżeniem sprawności intelektualnej. Zawroty głowy na przykład zwiększają ryzyko upadku u osób starszych, co ma znaczenie ze względu na zwiększone ryzyko osteoporozy u tych osób. Wszystkie leki z grupy agonistów receptora benzodiazepinowego zaburzają pamięć. Wydaje się, że większy wpływ na te zaburzenia mają leki o krótszym okresie półtrwania.

 

     Nie można leczyć tylko lekami. W przewlekłej bezsenności są one jedynie środkiem pomocniczym. Należy nauczyć się i przestrzegać zasad higieny snu. Obejmuje ona powstrzymanie się od drzemek w ciągu dnia, udawanie się na spoczynek i wstawanie o stałych porach, unikanie kofeiny, alkoholu i nikotyny, zrezygnowanie z wysiłku fizycznego i silnie emocjonujących przeżyć tuż przed snem, zapewnienie ciszy i odpowiedniej temperatury w sypialni.

 

     W leczeniu bezsenności zaleca się także psychoterapię, a mówiąc dokładniej - metody behawioralne. Jest ich wiele, ale właściwie tylko dwie, które były weryfikowane w licznych ośrodkach, okazały się stosunkowo skuteczne.
Pierwsza z nich to metoda kontroli bodźców. Pacjenci z bezsennością zwykle koncentrują swoje życie wokół łóżka. Kładą się spać wcześniej, niż zazwyczaj to robili. Uważają, że choć nie mogą zasnąć, to spróbują wypocząć. Na ogół osoby te mają przy łóżku radio, książki. Tego typu przyzwyczajenia trzeba zmienić. Zgodnie z zasadami omawianej metody konieczne jest takie zorganizowanie miejsca do spania, by nic nie rozpraszało snu. Po położeniu się do łóżka nie wolno jeść, czytać, słuchać radia ani oglądać TV. Jeśli w ciągu pół godziny pacjentowi nie uda się zasnąć, powinien wstać i wtedy np. poczytać w innym pokoju. Po pół godzinie powinien znów położyć się do łóżka. W którymś momencie pacjentowi udaje się trafić na właściwy moment i zasnąć.


      Druga metoda - ograniczania snu - jest skuteczniejsza, ale trudniejsza do zastosowania, ponieważ wymaga odpowiedniej współpracy osoby cierpiącej na bezsenność. Prosi się pacjenta o prowadzenie dzienniczka, w którym notuje godzinę zaśnięcia i godzinę przebudzenia. Podczas następnej wizyty oblicza się ich średnią i czas snu. Zazwyczaj czas położenia się do łóżka wyprzedza długo czas zaśnięcia. Pacjentowi zaleca się, aby kładł się codziennie o tej godzinie, o której zwykle zasypia, i żeby nastawił budzik na tę godzinę, o której zwykle się budził w poprzednim tygodniu. Tak wytworzony niedobór snu powoduje poprawę snu następnej nocy.

 

     Kilka lat temu w Polsce utworzono Akademię Dobrego Snu, mającego zwrócić uwagę społeczeństwa na problem bezsenności i uświadomić fakt, że przewlekła bezsenność jest chorobą. Na potrzeby akcji utworzono
Nadal większość ludzi borykających się z zaburzeniami snu jest pozostawiona sama sobie. W dużej części wynika to z faktu, że większość z nich nie uznaje bezsenności za zaburzenie wymagające terapii, a duża grupa "leczy się" sama, między innymi alkoholem lub specyfikami o niepotwierdzonej skuteczności. Dlatego tak ważne jest, uświadomienie sobie, że bezsenność to poważna choroba, którą należy leczyć w gabinecie lekarskim. Osoby cierpiące na nią muszą stale konsultować się ze specjalistą i leczyć według jego zaleceń.

 

     Pomocy można szukać u lekarzy pierwszego kontaktu lub pod numerem infolinii 0-22 321 51 91, przy której dyżurują lekarze i psycholodzy z Poradni Leczenia Zaburzeń Snu przy Akademii Medycznej w Warszawie. Można tam uzyskać odpowiedzi na pytania związane z zaburzeniami snu oraz jego higieną. Lekarze udzielą również informacji na temat placówek medycznych zajmujących się bezsennością. Infolinia jest czynna od poniedziałku do czwartku w godzinach 18.00-20.00.


Pamiętaj, że w każdym przypadku, gdy problemy ze snem utrzymują się dłużej niż 2-3 tygodnie i zaczynają wyraźnie negatywnie wpływać na Twoje samopoczucie i codzienne funkcjonowanie, należy koniecznie zasięgnąć porady lekarskiej.

 

Opracował BW

Komentarze

dodał: ~Gość | 2015-01-03 22:39:53

Ja staram się łykać jak najmniej tabletek, ale kiedy już naprawdę nie mogę zasnąć , biorę forsen z melatoniną. Działa na mnie szybko i o to chodzi. Nie męczę się przez pół nocy i nie obawiam się uzależnienia, bo bazuje on na składnikach ziołowych (tak to w ulotce wyczytałam, lubię wiedzieć to i owo:P)

dodał: ~Gość | 2014-03-04 23:53:26

Jak radzić sobie z bezsennością? W walce z bezsennością stosowane są różne metody leczenia. Im wcześniej zostaną tu podjęte odpowiednie kroki – tym lepiej dla pacjenta. Głównym celem leczenia może być usuniecie przyczyny bezsenności (a zazwyczaj jest to stres lub nieprawidłowy tryb życia) oraz wzmocnienie tych procesów, które są odpowiedzialne za sen człowieka. Ważny jest tu m.in. odpowiedni rytm okołodobowy oraz zwiększanie aktywności fizycznej. Za pomocą odpowiednich terapii można nauczyć się regulować zarówno długość, jak i głębokość snu, co pozwala rozwiązać wiele problemów związanych z bezsennością. polecam http://leczeniebezsennosci.pl